Produkcja szczupła

1 lutego 2006,
Ludwik Maciejec

Jedną z technik zarządzania przedsiębiorstwem, a zwłaszcza produkcją, jest stosowanie zasad szczupłego zarządzania (lean management). Pozwala to na eliminowanie rozrzutności w procesach gospodarczych i produkcyjnych. Przyjęciu tych reguł towarzyszy zwykle zastosowanie odpowiedniego software'u.

Jedną z technik zarządzania przedsiębiorstwem, a zwłaszcza produkcją, jest stosowanie zasad szczupłego zarządzania (lean management). Pozwala to na eliminowanie rozrzutności w procesach gospodarczych i produkcyjnych. Przyjęciu tych reguł towarzyszy zwykle zastosowanie odpowiedniego software'u.

Procedury operacyjne stosowane są coraz częściej jako standardowe, pozwalając na osiągnięcie sukcesu na rynku. Zasady lean management mają zastosowanie w różnych typach zarządzania wytwarzaniem, w tym dla układów hybrydowych, gdy część procesu produkcyjnego sterowana jest taktem wymuszonym, np. na taśmie, a inna część kierowana zleceniami klientów. Wdrażanie zasad szczupłej produkcji w takim przypadku może odbywać się etapami, dzięki czemu obniża się koszty wdrożenia. Poniższy tekst jest omówieniem zasad stosowanych w szczupłym zarządzaniu i wymagań, jakie powinno spełniać wspierające je oprogramowanie.

Oprogramowanie wspierające szczupłe zarządzanie w przedsiębiorstwie zwykle obejmuje planowanie i sterowanie produkcją oparte na prognozach popytu, harmonogramach dostaw, z uwzględnieniem wykorzystania zasobów produkcyjnych, często z wykorzystaniem sygnałów Kanban (etykiet i sygnałów elektronicznych). Zazwyczaj dodatkowo dostępne jest zarządzanie jakością, zarządzanie dokumentami, zarządzanie pracami projektowymi i zmianami konstrukcyjnymi. Zastosowanie zasad szczupłego zarządzania w przedsiębiorstwie nie eliminuje potrzeby planowania i nadzorowania realizacji zapotrzebowania na siłę roboczą i materiały. System ERP służy przedsiębiorstwu jako narzędzie do planowania i prognozowania, a szczupłe zarządzanie produkcją jako narzędzie do operacyjnego zarządzania produkcją na wydziałach. Dostawcy muszą otrzymywać oszacowanie przyszłych potrzeb, aby zaplanować terminy i wielkość swojej produkcji, a wydziały produkcyjne muszą być na bieżąco powiązane z systemem planistycznym przedsiębiorstwa. Dla minimalizacji poziomu zapasów konieczne jest sprawne i systematycznie aktualizowane zarządzanie systemem ERP. Bieżąca aktualizacja ERP może być realizowana przy pomocy kwitów z kodami optycznymi lub paskowymi, które powinny być czytane automatycznie, aby eliminować błędy wprowadzania danych lub sygnałów klasycznych czy elektronicznych Kanban. Pozwala to na natychmiastowe raportowanie wszelkich zmian w stanach magazynowych oraz transakcji obrotu materiałowego. Zasady i techniki szczupłego zarządzania mogą być stosowane znacznie szerzej niż tylko do zarządzania wydziałami produkcyjnymi. Mogą także obejmować inne procesy gospodarcze w przedsiębiorstwie oraz być rozszerzone na zarządzanie łańcuchem dostaw SCM pomiędzy powiązanymi ze sobą jednostkami gospodarczymi.

Szczupłe zarządzanie

Istnieje wiele określeń szczupłego zarządzania produkcją i przedsiębiorstwem. Filozofia szczupłego zarządzania produkcją pochodzi z doświadczeń firmy Toyota, sformułowanych w publikacji Jamesa P. Womacka "Machine that Changed the Word: The story of Lean Production".

Zestaw obecnie szeroko rozpowszechnionych określeń podano poniżej zgodnie z definicją APICS Dictionary (wydanie 11 z 2005):

Szczupłe przedsiębiorstwo to:
"Grupa osób, funkcji oraz czasem zsynchronizowanych w działaniu prawnie niezależnych organizacji. W szczupłym przedsiębiorstwie określony jest strumień wartości dodanej, obejmujący tworzenie, wytwarzanie i dostarczanie na rynek usług i towarów. Celem szczupłego przedsiębiorstwa jest takie określenie wartości dla klienta końcowego, aby strumień wartości dodanej wytwarzany w przedsiębiorstwie, począwszy od projektu, poprzez produkcję, do sprzedaży i obsługi posprzedażnej, nie zawierał działań zbędnych, a tylko te, które wnoszą wartość dla klienta".

Szczupła produkcja to:
"Takie podejście do produkcji, w którym kładzie się nacisk na minimalizację zużycia zasobów potrzebnych do realizacji różnych działań w przedsiębiorstwie. Czas jest jednym z zasobów. Szczupła produkcja identyfikuje i eliminuje działania, które z punktu widzenia klienta nie wnoszą wartości w projektowaniu, wytwarzaniu oraz w obsłudze łańcucha dostaw i kontaktach z klientami. Zarządzający zatrudniają personel wielozawodowy na wszystkich poziomach organizacji oraz wykorzystują uniwersalne, zautomatyzowane urządzenia produkcyjne do produkcji wielu różnorodnych wyrobów".

Można rozpocząć usprawnianie działania pewnych obszarów przedsiębiorstwa i osiągnąć sukces, jednak aby w pełni uzyskać efekty z wdrożenia szczupłego zarządzania, należy rozpocząć od opracowania odpowiedniej strategii ogólnej działań i następnie wdrażać ją systematycznie. Jest to ciągłe działanie zmierzające do poprawy funkcjonowania i dążenie do doskonałości. Doskonałości nigdy nie można osiągnąć, można jednak do niej dążyć.

Zasady szczupłego zarządzania produkcją

Zasady te są nakierowane na zwiększanie satysfakcji klienta końcowego, a w szczególności:

Tworzenie wartości dodanej dla klienta. Niezbędne jest rozpoznanie i zrozumienie tego, co stanowi wartość dla klienta i jako taka jest przez niego uznawana.

Analiza strumienia wartoŚci do danej. Trzeba przeanalizować wszystkie etapy procesów gospodarczych po to, aby określić, które z nich obecnie zwiększają wartość. Jeśli jakaś akcja nie wnosi wartości, to należy rozważyć jej zmianę lub eliminację z procesu.

Ciągłość przemieszczeń w procesie produkcji. Unikanie przepływu produktów w dużych partiach z jednego centrum do następnego. Produkty powinny przepływać w sposób ciągły, z minimalizacją zapasów i prac w toku, począwszy od surowców, do wyrobów gotowych, poprzez specjalizowane stanowiska produkcyjne.

Wyciąganie. Zapotrzebowanie klienta "wyciąga" z systemu produkcyjnego potrzebne do jego zaspokojenia wyroby. Jest to odmienne od innych systemów, w których produkty gotowe produkuje się na magazyn służący do kompletacji dostaw dla klientów.

Dążenie do doskonałości. Zwykle stwierdza się, że nie mają końca usprawnienia zmniejszające koszty, czas realizacji zamówień klientów, eliminacja błędów itd.

Zasady te mogą być stosowane prawie wszędzie. Jednak gdy zapotrzebowania klientów są w znacznym stopniu zmienne i nieprzewidywalne oraz gdy sytuacja rynkowa w otoczeniu przedsiębiorstwa ulega częstym i istotnym zmianom, zasady te słabo się sprawdzają. Obliczenie wielkości, które są określane w sygnałach Kankan, oraz rytm produkcji - jej takt, wymagają, aby zarówno poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych, jak i prognoza zbytu były znane z dużą dokładnością.

Produkcja masowa

Kliknij, aby powiększyćProdukcja z taktem wymuszonym - produkcja masowa pozwala na obsługę praktycznie wszystkich typów produkcji, począwszy od projektowania na zamówienie i konfigurowania wyrobów z opcji, a skończywszy na produkcji powtarzalnej i o charakterze procesowym. Typowe zastosowanie to przemysł samochodowy. Wyroby są wytwarzane sekwencyjnie, po jednym w tym samym czasie, ustalonym rytmem. Jest to bardziej drastycznie inne podejście niż przy produkcji partiowej wg zleceń produkcyjnych przetwarzanych na kolejnych stanowiskach w licznych partiach. Konstrukcja wyrobów, procesy produkcyjne, oprzyrządowanie i załoga są tak dobrane, aby zapewnić równomierny przepływ produkcji i zminimalizować zapotrzebowanie na transport.

Uważa się powszechnie, że z systemem Toyota związanych jest kilka cech, z których podstawowa brzmi: "jest miejsce dla wszystkiego i wszystko znajdzie się na miejscu". Każdy element użyty w procesie gospodarczym jest jednoznacznie i widocznie oznakowany, i łatwo dostępny, a w szczegółach są stosowane:

1. Zasada 6 sigma - jest to pojęcie statystyczne w praktyce oznaczające wystąpienie 3,4 defektu na milion możliwości jego wystąpienia. Zwykle w przemyśle poziom jakości wynosi ok. trzech sigma, tj. 67.000 defektów na milion. Podstawowe pojęcia 6 sigma to:
  • definiowanie
  • pomiar
  • analiza
  • poprawa
  • sterowanie.
Osiągnięcie 6 sigma wymaga ścisłej współpracy wszystkich służb w przedsiębiorstwie oraz ścisłej współpracy z klientami i dostawcami. W przeciętnym przedsiębiorstwie, o poziomie jakości 3 sigma, koszty sterowania jakością i serwisu u klientów mogą osiągać do 25% całości kosztów wytwarzania. Po wdrożeniu tego systemu organizacyjnego uzyskuje się istotne oszczędności, ponieważ można zmniejszyć koszty operacji kontrolnych lub nawet z nich zupełnie zrezygnować.

2. Zarządzanie wydziałami produkcyjnymi pozwala na planowanie, nadzorowanie oraz raportowanie realizacji produkcji. Powinna istnieć możliwość zarówno wykorzystania techniki MRP - "wciskanie" produkcji, jak i zastosowania sygnałów Kanban - "wyciąganie" przy produkcji masowej. W produkcji masowej elementy ze stano- wiska na stanowisko oraz z wydziału na wydział przemieszczane są partiami w pojemnikach lub kontenerach w stałych ilościach. Zarządzający wydziałem dostaje do swej dyspozycji pewną liczbę kwitów, na tyle kontenerów, ile jest niezbędnych do realizacji planowanej produkcji. Kwity te pełnią rolę czeków, pozwalających na zamówienie i pobranie pojemników z podzespołami albo częściami z poprzedzającego etapu produkcji lub z magazynu. Rolę kwitów mogą pełnić przesyłane we właściwe miejsca dokumenty elektroniczne.

Zastosowanie szczupłej produkcji pozwala, aby zlecenia klientów sterowały procesami produkcyjnymi i nie jest konieczne produkowanie na magazyn. Dzięki temu praca nie jest realizowana do momentu, gdy konkretny składnik nie jest niezbędny w kolejnym etapie produkcji. Pozwala to na elastyczność w procesie produkcji, zwłaszcza wyrobów, które mogą mieć wiele wariantów. Klienci przyzwyczajają się, że mogą mieć to, co chcą i kiedy chcą, a to stabilizuje zamówienia. Czasem nie jest możliwe lub potrzebne objęcie całej produkcji szczupłym zarządzaniem, np. gdy ze względów technologicznych część procesu produkcyjnego jest realizowana partiami, a montaż wg zasad szczupłej produkcji. Taką sytuację powinno obsługiwać oprogramowanie.

3. Produkcja w gniazdach. Organizując produkcję i załogę w linię produkcyjną o kształcie litery U, można lepiej wykorzystać personel i usprawnić komunikację. Wyroby wędrują płynnie od jednej operacji do następnej i unika się dzięki temu produkcji w partiach przekazywanych do dalszej obróbki, a przed zakończeniem partii wyroby nie oczekują w kolejce. Materiały napływające na stanowisko albo na linię są bezpośrednio obrabiane.

4. Wyrównywanie obciążeń - zarządzanie wykorzystaniem zdolności produkcyjnych. Istnieje wiele różnych narzędzi, które powinny być dostępne do przygotowania prognoz wykorzystania zdolności produkcyjnych podczas prognozowania przyszłej sprzedaży. Zwykle do tworzenia różnych wariantów prognoz wykorzystywana jest znajomość danych historycznych, informacji o sezonowości poziomu sprzedaży oraz terminach dostaw. Niezbędne jest wyrównywanie poziomu obciążeń zdolności produkcyjnych przy realizacji bieżących planów. Wykorzystanie takich technik jest szczególnie istotne wtedy, gdy cykl dostaw od zamówienia do dostawy produkcji jest dłuższy w stosunku do terminów oczekiwanych przez klientów. Można uzyskać informacje o zmianach wynikających z różnic pomiędzy prognozą a aktualnym poziomem sprzedaży. Dane te mogą być przekazywane do mechanizmów planistycznych, gdzie będą podlegać dalszej obróbce.
1 2

Komentarze (0)

Partnerzy Klubu CIO

reklama

Beata Sosnowska

Beata Sosnowska

CIO. CIO Roku 2012
VB Leasing Poland
Rafał Robert Lewandowski
Tomasz Matuła
Łukasz Neuman
Sławomir Panasiuk
Monika Płocke
Dorota Poniatowska-Mańczak
Tadeusz Rogaczewski
Małgorzata Ryniak
Dariusz Stolarczyk
Józef Wacnik
Małgorzata Korycka-Purchała
Jacek Pulwarski
Dariusz Zawistowski

Redakcja poleca

Kontakt | Wytyczne ASME | Reklama
Polityka prywatności | Regulamin
© Copyright 2014 International Data Group Poland S.A.
02-092 Warszawa ul. Żwirki i Wigury 18a tel.(+4822)321-78-00 fax(+4822)321-78-88